Unia Literacka o zmianie na stanowisku ministry kultury: Mamy nadzieję, że rozpoczęte procesy zostaną doprowadzone do końca
Opublikowano: 28.07.2025 przez
W wyniku rekonstrukcji rządu, 24 lipca 2025, Hannę Wróblewską na stanowisku ministry kultury zastąpiła Marta Cienkowska. Krótka (trwająca od maja 2024) kadencja Hanny Wróblewskiej zaowocowała rozpoczęciem dobrych zmian związanych z literaturą.
W sprawie PLR (Public Lending Right), czyli wypożyczeń bibliotecznych: udało się zwiększyć z 60 do 100 liczbę bibliotek, które przekazują dane o wypożyczeniach, a w planowanej nowelizacji ustawy o prawie autorskim ma dwukrotnie wzrosnąć kwota, która trafi do twórców i wydawców.
W kwestii ustawy o socjalnym zabezpieczeniu osób wykonujących zawód artystyczny: zakończono konsultacje publiczne i uzgodnienia międzyresortowe; Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego analizuje teraz ponad ok. 500 uwag. Wśród nich znalazł się postulat zgłoszony przez Jacka Dehnela, prezesa Unii Literackiej, by przy przyznawaniu uprawnień do dopłat brać pod uwagę dochody z trzech lat, a nie ostatniego roku, bo zdarza się, że duży projekt utrzymuje artystę dłużej niż przez rok. Dehnel zwrócił też uwagę, że do dochodów pisarzy powinno się wliczać aktywności towarzyszące pisaniu – honoraria ze spotkań autorskich, artykułów w prasie czy wykładów. Po przeanalizowaniu uwag Ministerstwo skieruje projekt do prac w rządzie, a rząd – mamy nadzieję – do prac parlamentarnych. Celem ustawy o socjalnym zabezpieczeniu jest wprowadzenie dopłat do składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne dla artystów, którzy zarabiają najmniej.
W sprawie nowelizacji rozporządzenia w sprawie opłat reprograficznych: 23 lipca 2025 rozpoczęły się konsultacje publiczne. Opłata reprograficzne, czyli od tzw. czystych nośników oznacza, że twórcy otrzymują „rekompensatę” za to, że ich dzieła są legalnie powielane do celów prywatnych. Wymaga tego prawo Unii Europejskiej. Polskie prawo uznało ten mechanizm już w 1994 roku, gdy wprowadzano prawo autorskie, tyle że lista nośników ostatnio była aktualizowana w 2008 roku. Wciąż są na niej kasety VHS, a nie ma smartfonów. Dzięki nowelizacji do artystów (nie tylko literatów) może trafić każdego roku dodatkowych 150 – 200 mln złotych.
W sprawie ustawy o książce: rozmowy trwają. W kwietniu 2025 powołano Zespół ds. Pola Literackiego, który analizuje, jak systemowo rozwiązać kryzys na rynku książki. W ośmioosobowym zespole prezes naszego stowarzyszenia Jacek Dehnel reprezentuje tam wszystkich, nie tylko zrzeszonych w UL, pisarzy i pisarki.
– Hanna Wróblewska zauważyła literaturę – będącą w Polsce w stanie głębokiego finansowego upadku, porównywalnego z finansowym upadkiem polskiego kina w latach 90. – i jej problemy – napisał po rekonstrukcji rządu Jacek Dehnel. – Zareagowała, zadziałała. Jestem jej za to bardzo wdzięczny, po prostu. Dziękuję. Mam nadzieję, że te procesy będą toczyły się dalej za nowej ministerki i zostaną doprowadzone do końca.